Jaargang 12, nr. 2, juni 2003

Graag nodigen wij u hierbij uit voor de contactavond van het NMG op

Dinsdag 17 juni 2003

in het congrescentrum “De Eenhoorn” te Amersfoort (tegenover NS-station), waar Nick Wynn van Sulzer Chemtech Membrane Systems een presentatie zal houden over:

Latest Developments in Pervaporation and Vapor Permeation Technology and Applications

Pervaporation and vapor permeation are now routinely used for dehydration of solvents in the pharmaceutical and fine chemical industries. Polymer membranes in plate modules are a widely used and well proven combination. However, both of the processes are now making inroads into the chemical and chemical and refining industries in non “end-of-pipe” applications. These applications include production of bioethanol, gasoline desulfurization, continuous reaction water removal, dying non-polar solvents and a whole host more. These new applications require more robust membranes tailored for specific duties together with more cost effective and better performing membrane modules.

The membrane industry is responding with new polymer membranes, different types of ceramic membranes, new types of modules including tubular modules and heated modules and improved ways of modeling and predicting membrane performance in industrial pervaporation and vapor permeation plants.

This presentation outlines a number of developments in each of the above areas and indicates where gaps in knowledge and understanding have been encountered.

Biografie:

Nick Wynn is currently general manager of Sulzer Chemtech Membrane Systems based in Neunkirchen, Germany. His career has focused on developing, marketing and selling novel separation techniques to the process industries. He has a BS in mechanical engineering from the University of Surrey, UK and an MS in chemical Engineering from MIT.

De avond begint om 18.00 uur met melk/koffie/thee en broodjes. De presentatie start om 19.00 uur en na de presentatie is er ruimte voor formele en informele discussie tot ca. 21.30 uur.
De avond is gratis voor NMG leden; voor zaalhuur en broodmaaltijd betalen niet-leden € 18,00; Aio’s en studenten betalen € 7,00.
Het lidmaatschap voor Aio’s en studenten is € 20,00/jaar (normaal € 50,00/jaar).
Nadere inlichtingen bij Wytze Meindersma, ? 053 489 2607, fax: 053 489 4821,
e-mail: g.w.meindersma@utwente.nl

De volgende NMG avond is gepland voor 2 oktober (Rinse Terpstra, Ceparation).

Nieuw NMG Bestuur gekozen

Op woensdag 12 maart j.l. werd in de Eenhoorn in Amersfoort, voorafgaande aan de presentatie van Hans Vrouwenvelder over biofouling, een bestuursverkiezing gehouden.
Deze verkiezing was de eerste in het 12-jarige bestaan van het NMG. Na jaren van vragenstellen was het Koos Baas eindelijk gelukt om de verenigingsstatuten van de plaatsvervangend voorzitter te krijgen. Hierin staat te lezen dat bestuursleden “theoretisch gezien” voor drie jaar gekozen worden; in de praktijk bleek dat diverse voorgaande bestuursleden al 12 jaar actief waren zonder ooit verkozen te zijn. Door het overlijden van de voorzitter, Marcel Mulder en het aftreden van de plaatsvervangend voorzitter, Jan Tholen en secretaris, Karin Bosklopper was het noodzakelijk geworden een nieuw bestuur te vormen. Dit maal werden de statuten wel gevolgd en werd een heuse verkiezing uitgeschreven.

Herkiesbaar

Uitgebrachte stemmen

Gekozen

Ingo Blume

25

ja

Bert Jansen

31

ja

Jan Hofman

27

ja

Wytze Meindersma

30

ja

Verkiesbaar

Peter Hiemstra

26

ja

Geert-Henk Koops

25

ja

Peter Wessels

18

nee

Totaal

182

Helaas moest er een kandidaat afvallen, in dit geval Peter Wessels, dat is altijd triest; te meer daar het natuurlijk niet democratisch is als slechts 20% van de leden komen opdagen om te stemmen (volgende keer misschien per post??) en mede in overweging genomen dat er weinig tot geen kans was voor profilering. Langs deze weg wil ik Peter bedanken voor zijn kandidaatstelling. Wij zullen deze bereidheid niet vergeten.

Na de bestuursverkiezing bleek uit de statuten dat de voorzitter gekozen moest worden. Voor deze functie had Bert Jansen zich beschikbaar gesteld en werd met 31 stemmen automatisch en unaniem gekozen. Het nieuwe bestuur is reeds in April bijeen geweest en heeft de volgende functies verdeeld:

Voorzitter

Bert Jansen

Excursies

Ingo Blume

Plv. voorzitter

Peter Hiemstra

Nieuwsbrief/webredacteur

Geert-Henk Knoops

Penningmeester

Jan Hofman

NMG Contactavonden

Wytze Meindersma

Secretaris

Peter Hiemstra

Ledenbestand

Jan Hofman

Het nieuwe bestuur wil de aftredende kandidaten, Jan Tholen en Karin Bosklopper van harte bedanken voor alle energie en enthousiasme die zij de afgelopen jaren in het NMG hebben geïnvesteerd.
De voorzitter.

EDS Symposium in Malta, 4-8 mei 2003

Het congres van de European Desalination Society werd dit keer in Malta gehouden. De onderwerpen die op dit congres aan de orde kwamen betroffen allerlei manieren om water te behandelen en de diverse problemen die daarbij kunnen optreden. Naast uiteraard membraanprocessen (RO, NF, UF, MF, ED en membraandestillatie) werd er ook veel aandacht besteed aan destillatie processen (multi-effect destillatie, MED, en multistage flash destillatie, MSF).

Tijdens een van de plenaire sessies werd een overzicht gegeven van de ontzoutingsinstallaties op Malta. In het begin van de tachtiger jaren was er een zodanig tekort aan goed water, dat de distributie moest worden geregeld. Vele hotels en andere toeristische plaatsen konden hun gasten onvoldoende water bieden, waardoor het aantal toeristen drastisch terugliep. Bovendien werkte de distributie niet optimaal, omdat de bevolking water ging hamsteren op tijdstippen dat er wel water aanwezig was. Derhalve ontstond er een dringende noodzaak iets aan het aanbod van vers water te doen. Het gevolg was dat er in 1982 een grote RO installatie in gebruik werd genomen met een maximum capaciteit van 20.000 m3/dag. Het contract was zodanig dat er een boete moest worden betaald als er onder een afgesproken minimum hoeveelheid water werd geleverd. Met veel kunst- en vliegwerk is de capaciteit op peil gehouden in de eerste jaren. Opmerkelijk is dat een groot gedeelte van de oorspronkelijke RO membranen, van Dupont, nu nog steeds in gebruik zijn na twintig jaar. Momenteel worden die membranen langzamerhand vervangen.

Naast de in gebruikneming van de RO installatie werd ook het bestaande distributienetwerk onder handen genomen. Uit evaluaties bleek dat uit sommige leidingnetwerken meer dan twee derde van de waterhoeveelheid verloren ging door lekken.
Momenteel zijn er op Malta drie RO installaties in gebruik met een totale maximum capaciteit van 92.500 m3/dag.

Enkele opvallende presentaties betroffen de Ashkelon installatie met een capaciteit van 100 Mm3/jaar en de lezing daarna van een Palestijn uit de Gazastrook over de kleinschalige RO projecten aldaar. Een groter contrast is nauwelijks denkbaar: eerst een gelikte presentatie over een high-tech installatie, daarna een presentatie over de moeizame kleinschalige winning van water in de Gazastrook.

De Ashkelon installatie moet eind 2004 een capaciteit leveren van 50 Mm3/jaar, in mei 2005 is dat 66,7 Mm3/jaar en in augustus 2005 de uiteindelijke capaciteit van 100 Mm3/jaar. De prijs van het ontzoute water is laag: $ 0,527/m3. De installatie zal bestaan uit een aantal parallelle straten waardoor er een optimale flexibiliteit ontstaat. Aangezien een groot gedeelte van de waterkosten uit de kosten voor de elektrische energie bestaat, worden er Double Work Exchanger Energy Recovery installaties gebruikt om de hoge druk van de RO voedingspompen weer nuttig aan te wenden.

In de Gazastrook is momenteel al een tekort aan goed drinkwater. Er zijn een aantal kleine installaties in gebruik met een capaciteit variërend van 45 tot 200 m3/uur. In de toekomst wordt er een RO installatie gebouwd met een capaciteit van 60.000 m3/dag, die later is uit te breiden tot 150.000 m3/dag. De distributie is nog gebrekkig: de klanten moeten het water in 20L jerrycans kopen voor ongeveer $ 0,25 ($12.50/m3). Als het water via een leidingnetwerk kan worden geleverd is de prijs $1/m3.

Achema, Frankfurt

Op de Achema heb ik vooral gezocht naar toepassingen voor scheidingen van organische componenten met membranen, met name pervaporatie en gasscheidingen.
Echte membraanfabrikanten waren niet of nauwelijks aanwezig maar wel veel systeembouwers. De meeste aangeboden toepassingen betroffen het verwijderen van organische componenten uit waterige oplossingen of uit lucht.
Veel nieuwe toepassingen ben ik echter niet tegengekomen.
Sulzer Chemtech had een interessante lezing over een computersimulatie voor het toepassen van pervaporatie bij azeotropische destillatie. Het is de bedoeling dat potentiële klanten deze toolkit tot hun beschikking krijgen, waarmee ze zelf de voordelen van het toepassen van pervaporatie bij hun destillatie kunnen uitrekenen. De gegevens voor de werking van het pervaporatie gedeelte komen uit metingen met de betreffende stoffen.
Tijdens de lezing werd er een simulatie voor de ontwatering van THF uitgevoerd. Tussenschakeling van pervaporatie tussen de twee bestaande destillatiekolommen had een verlaagd energieverbruik tot gevolg en een verlaagd recirculatie debiet.

Op de aangekondigde presentatie van de NMG zullen recente toepassingen van pervaporatie en damppermeatie worden toegelicht.

Marcel Mulder Memorial Meeting, 21 en 22 augustus

Zoals een ieder nu wel bekend is hebben we vorig jaar op 17 November afscheid moeten nemen van onze zeer gerespecteerde collega Marcel Mulder. Marcel is altijd zeer actief geweest op alle fronten van de membraantechnologie en ter ere van zijn wetenschappelijke inbreng gedurende de afgelopen 25 jaar organiseren zijn naaste collega’s van de Universiteit Twente een speciale workshop op 21 en 22 augustus. Tijdens de workshop zullen wetenschappelijke vrienden en collega’s van Marcel terugblikken op een periode van samenwerking en gemeenschappelijke onderzoeksinteresses. Daarnaast is er voldoende tijd om met elkaar te praten en herinneringen op te halen over Marcel en Membranen.

De workshop zal plaatsvinden op de campus van de Universiteit Twente.

Voorlopig programma:

21 augustus

22 augustus

Opening

Prof. C. Smolders

Presentatie: Dr. H. Wijmans (MTR)

Presentatie: Prof. H. Strathmann

Presentatie: Prof. S.-I. Nakao
(Univ. of Tokyo)

Presentatie: Dr. W. van der Meer
(Vitens)

Lunch

Lunch

Presentatie: Dr. H. Brüschke (Sulzer)

Presentatie: Dr. K Ohlrogge
(GKSS)

Presentatie: Ir. R. Jansen (Univ. of Twente)

Presentatie: Dr. K.-V. Peinemann
(GKSS)

Presentatie: Dr. W.F.C. Kools (Millipore)

Presentatie: Ir. I. Blume
(X-FLOW)

BBQ

Sluiting

Een ieder die de behoefte voelt om hieraan deel te nemen is van harte uitgenodigd. Deelname kosten zijn er niet, maar meldt u zich wel even aan bij de organisatie i.v.m. eten & drinken.

Email: membrane@ct.utwente.nl
Tel: +31 (0)53 489 2950
Fax: +31 (0)53 489 4611

Webpage: http://www.membrane.nl/

Groene woestijn dankzij oliewinning

Onder deze titel stond er onlangs een leuk stukje in de Telegraaf te lezen, op welke manier Shell in de toekomst kunstmatige oases wil gaan maken in de woestijn met gebruik van afvalwater uit de oliewinning.

Bij de oliewinning komen enorme hoeveelheden water mee naar boven en deze hoeveelheden nemen toe naar mate de bron verder uitgeput raakt. Het water is enerzijds nodig om de olie naar boven te pompen, maar is anderzijds een probleem omdat het sterk vervuild is.
Op dit moment produceren de Shell maatschappijen 1 miljoen kubieke meter water per etmaal! In Oman, waar dagelijks 200.000 kubieke meter water naar boven wordt gehaald, loopt een project waarin men heeft laten zien dat de water productie met een factor 4 verminderd kan worden.
Daartoe heeft Shell een cycloon in de olieput geplaatst die door hoge centrifugale krachten de olie van het water scheidt. De olie komt omhoog en het water wordt terug het gesteente ingeperst. De olie bevat natuurlijk nog steeds water. Met behulp van filters worden olie en water verder van elkaar gescheiden.
Vervolgens wordt het water biologisch verder behandeld in kunstmatig aangelegde rietvelden. Hier worden de resterende oliefracties biologisch afgebroken. Wat overblijft is brak water.
Voor de ontzouting hiervan worden uiteindelijk membranen toegepast. Men gebruikt hiervoor echter geen traditionele membraanfiltratie, maar membraandestillatie met dichte membranen gedreven door zonne-energie. De membranen en technologie worden geleverd door het Nederlandse bedrijf SolarDew. De membranen bestaan uit lange door blaasextrusie gevormde buizen van een hydrofiel polymeer. Door de buizen stroomt het brakke water dat onder invloed van de zon wordt opgewarmd. Het water permeëert vervolgens door het membraan, verdampt aan de buitenzijde en condenseert op de koele ondergrond.

Het systeem is reeds succesvol getest in Oman. Het gezuiverde water blijkt van hoge kwaliteit en heeft bewezen dat groente- en fruitteelt in de woestijn mogelijk is met bevloeiing van dit water.

X-FLOW EN NORIT MEMBRANE TECHNOLOGY NAAR NIEUWE LOCATIE

In april van dit jaar is de verhuizing van Norit Membrane Technology B.V. en X-Flow B.V. naar hun gezamenlijke nieuwe locatie op de Marssteden in Enschede gereed gekomen. Hun nieuwe adresgegevens zijn:

X-Flow B.V.
Postbus 739
7500 AS ENSCHEDE
Tel : 0031 53 4287350
Fax : 0031 53 4287351
www.xflow.nl

Norit Membrane Technology B.V.
Postbus 731
7500 AS ENSCHEDE
Tel : 0031 53 4287010
Fax : 0031 53 4287011
www.membranetechnology.com

Kantoor adres:
Marssteden 50
7547 TC ENSCHEDE

MEMBRAANKALENDER

NMG contactavonden
Dinsdag 17 juni 2003; spreker: Nick Wynn, Sulzer Chemtech.
Donderdag 2 oktober 2003; spreker Rinse Terpstra, Ceparation.

NMG excursie
De excursie van 15 mei j.l. is komen te vervallen en staat nu op de planning voor september 2003.
Nadere informatie volgt.

NMG Symposium
Najaar van 2003. Thema: nieuwe ontwikkelingen in de membraantechnologie met praktijkvoorbeelden. Dagvoorzitter: Prof. dr. ir. M. Wessling, Universiteit Twente.
Suggesties voor specifieke onderwerpen en/of sprekers zijn welkom.

9-13 juni 2003
Water purification and reuse, Potsdam, Duitsland.
http://www.engconfintl.org/

4-8 augustus 2003
XX EMS Summer School 2003, Membranes for gas applications, Norwegian University of Science and Technology (NTNU), Trondheim, Noorwegen
http://www.bygg.ntnu.no/ivb/EMS-2003/

21 en 22 augustus 2003
Marcel Mulder Memorial Meeting, Universiteit Twente, Enschede.
http://www.membrane.nl

7-11 september 2003
PERMEA 2003, Membrane processes in green technologies, Tatranské Matliare, Slowakije
http://sschi.chtf.stuba.sk/permea/

21-25 september 2003
ECCE-4, Granada, Spanje. 4th European Congress of Chemical Engineering, “Chemical engineering, a tool for progress”.
http://www.anque.es/ecce4/

21-23 oktober 2003
Filtech Europa, Düsseldorf, Duitsland.
http://www.filtecheuropa.com/

29-30 oktober 2003
Basiscursus Membraantechnologie, Universiteit Twente, Enschede.
www.membrane-emi.nl

Redactie Nieuwsbrief

Geert-Henk Koops
Universiteit Twente, Faculteit TNW/MTO
Postbus 217, 7500 AE Enschede
E-mail: g.h.koops@utwente.nl
Tel: 053 489 4185

Samenstelling bestuur NMG

Ledenadministratie

Bert Jansen, voorzitter
Peter Hiemstra, secretaris/plv.voorzitter
Jan Hofman, penningmeester/ledenadministratie
Ingo Blume, lid
Wytze Meindersma, lid
Geert-Henk Koops, lid

Jan Hofman
Velperweg 127
6824 HK Arnhem

Website: www.membranengenootschap.nl