Jaargang 12, nummer 1, februari 2003

Graag nodigen wij u hierbij uit voor de contactavond van het NMG op

Woensdag 12 maart

in het congrescentrum De Eenhoorn te Amersfoort (tegenover NS-station), waar Hans Vrouwenvelder van KIWA een presentatie zal houden over:

Biofouling – groei van biomassa, biofilms – is een risico bij het gebruik van membraanfiltratie voor nanofiltratie (NF) en omgekeerde osmose (RO). Biofouling leidt tot een afname van de flux (MTC) en/of toename van de drukval (NPD) en daarmee tot een toename van de kosten.
Biofouling wordt veroorzaakt door nutriënten in het voedingswater, die eventueel afkomstig kunnen zijn van gedoseerde chemicaliën (zuren, anti-scalants).

De specifieke technieken om biofouling vast te stellen passeren de revue. Op basis van deze technieken zijn – bij (proef)installaties - kwantitatieve relaties vastgesteld tussen de drukvaltoename en de (i) biofilmdichtheid in membraanelementen en (ii) groeipotentie van het voedingswater. Voor het bepalen van de biofilmdichtheid in een membraanelement is een autopsie nodig (destructief onderzoek). Voor het bepalen van de groeipotentie van het water zijn diverse methoden beschikbaar: het gehalte aan gemakkelijk assimileerbaar organisch koolstof (AOC-gehalte), de biomassaproductie-potentie (BPP) en de biofilmvormingssnelheid (BVS) van het water in de biofilmmonitor.
Het risico van biofouling veroorzaakt door doseren van chemicaliën (bv: zuren en anti-scalants) aan het voedingswater wordt o.a. toegelicht aan de hand van onderzoek met 14 commercieel beschikbare anti-scalants met behulp van de genoemde technieken.

Op basis van de eerdergenoemde kwantitatieve relaties kan de diagnose biofouling gesteld worden. Bij enkele gevallen bleek dat er geen sprake was van biofouling maar een ander type vervuiling. Met relatief simpele maatregelen (voorbehandeling, gedoseerde chemicaliën) bleek deze vervuiling voorkomen te worden. Dit betekent dat het onderzoek een integrale analyse van het vervuilingprobleem biedt.

Ook wordt ingegaan op de noodzakelijke voorbehandeling van water en mogelijkheden van reiniging voor het voorkomen en beheersen van biofouling.

Toekomstig onderzoek is gericht op het verder integreren van de diagnose van de verschillende typen fouling bij autopsie van membranen waarbij parameters gecorreleerd worden aan de prestaties van de installatie, voedingswater parameters, voorbehandeling en gedoseerde chemicaliën.
De diagnose van het type vervuiling is noodzakelijk voor de ontwikkeling van effectieve maatregelen voor controle en omvat (i) bepalen van de oorzaak van de fouling en het (ii) verder ontwikkelen van criteria voor het voedingswater om het risico van fouling te verminderen en de (iii) evaluatie van reinigingsmaatregelen. De ontwikkelde tools en database met resultaten zijn hiervoor geschikt en beschikbaar.

Biografie

Hans Vrouwenvelder werkt de bij kennisgroep Microbiologie van Kiwa Water Research.
In 1989 is hij bij de vakgroep Bioprocestechnologie van de TU-Delft begonnen met onderzoek gericht op stimuleren van groei van micro-organismen (en door micro-organismen gevormde producten) op industriële schaal (onderzoeken voor Heineken en Unilever).
Na zijn overstap in 1993 naar Kiwa Water Research (afdeling microbiologie) is het onderzoek gericht op het beperken van groei van micro-organismen in water en biofilms. De belangrijkste onderzoeksonderwerpen zijn de biologische stabiliteit van water en biofouling van membranen.
Het onderzoek vindt plaats in het kader van het bedrijfstakonderzoek voor de waterleidingbedrijven in Nederland, soms met een bijdrage van de EU en (internationale) adviesopdrachten. De onderzoeken hebben geleid tot meerdere wetenschappelijke publicaties waarvan hij (mede)auteur is.

De avond begint om 18.00 uur met melk/koffie/thee en broodjes. De presentatie start om 19.00 uur en na de presentatie is er ruimte voor formele en informele discussie tot ca. 21.30 uur.
De avond is gratis voor NMG leden; voor zaalhuur en broodmaaltijd betalen niet-leden € 18,00; Aio’s en studenten betalen € 7,00.
Het lidmaatschap voor Aio’s en studenten is € 20,00/jaar (normaal € 50,00/jaar).
Nadere inlichtingen bij Wytze Meindersma, ? 053 489 2607, fax: 053 489 4821,
e-mail: g.w.meindersma@utwente.nl
De data van de volgende NMG avonden zijn: 19 juni (pervaporatie) en 2 oktober (ervaring met waterzuiveringsinstallaties).

NMG Bestuur, Verkiezing

Het NMG bestuur heeft onlangs vergaderd over een nieuwe bestuurssamenstelling, waarbij wij streven naar een evenredige vertegenwoordiging van mensen uit de universiteit, membraanfabrikanten, ingenieursbureau’s/technologische instellingen en gebruikers.

De nieuwe door het huidige bestuur voorgedragen kandidaten zijn:

Peter Hiemstra, Witteveen + Bos
Geert Henk Koops, U Twente/EMI
Peter Wessels, DHV

De volgende zittende bestuursleden stellen zich herkiesbaar:

Bert Jansen, TNO-MEP
Jan Hofman, GWA
Ingo Blume, X-Flow
Wytze Meindersma, U. Twente

Bert Jansen heeft zich bereid verklaard om voorzitter te worden, maar dit moet wel worden bekrachtigd in een ledenvergadering.
Op de eerstvolgende NMG avond, 12 maart, zal daarom starten met een korte ledenvergadering, waarbij instemming voor de benoeming van de bestuursleden en de voorzitter, al dan niet na een verkiezing, van de leden wordt gevraagd

Membraanactiviteiten

Maart is blijkbaar een populaire maand om membraanactiviteiten te organiseren. Behalve de eigen NMG avond op 12 maart zijn er symposia in Nederland op 11 en op 13 maart en een PAON cursus op 25 - 26 maart.
Verder organiseert de RWTH Aachen het tweejaarlijkse Aachener Membran Kolloquium op 18 - 20 maart.
Een uitgebreide kalender van diverse activiteiten, die in de loop van dit jaar zullen plaatsvinden, is opgenomen aan het eind van deze Nieuwsbrief.

Membraanfiltratie proceswater - voorkomen en oplossen van membraanvervuiling

Kiwa – Symposium, Het Waterhuis te Nieuwegein, dinsdag 11 maart 2003. Info: http://www.kiwa.nl

De laatste jaren is er veel aandacht voor de bereiding van proceswater. Verstrekkende wijzigingen worden overwogen, of zijn reeds aangebracht. Vanwege de vele mogelijkheden en de hoge verwachtingen van membraanfiltratieprocessen speelt deze techniek bij de overwegingen en doorgevoerde wijzigingen een belangrijke rol. Inmiddels is gebleken dat de toepassing van membraanfiltratie niet altijd vanzelfsprekend succesvol verloopt. Een belangrijke oorzaak voor de praktijkproblemen is het optreden van membraanvervuiling. Het voorkomen en/of het oplossen van
membraanvervuiling bepalen in grote mate of de toepassing van membraanfiltratie uiteindelijk een succes wordt.

Tijdens het Kiwa-symposium over toepassing van membraanfiltratie bij de proceswaterbereiding
zullen enkele bedrijven presenteren hoe zij membraanfiltratie toepassen en omgaan met
membraanvervuiling. Tevens komen de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van
membraanfiltratie aan bod en worden tools en innovatieve concepten voor het voorkomen en
oplossen van membraanvervuiling gepresenteerd.

Programma:

09.15 Ontvangst met koffie.
09.45 Opening (Ronald Hopman – Kiwa)
10.00 Proceswater in ontwikkeling (dagvoorzitter Lambert Paping - DOW Benelux)
10.30 Bewaking en optimalisatie RO bij productie ultra puur water (Henny Jansen - Philips Semiconductors)
11.00 Pauze
11.30 Inzet NF voor zuivering van grondwater (Jeroen Schulze - Bavaria)
12.00 Membraanvervuiling en mogelijke oplossingen (Bas Heijman - Kiwa)
12.30 Lunch
13.30 Optimalisatie demiwaterplant EdeA (Mark Kuijpers - DSM)
14.00 Gezuiverd afvalwater vervangt drinkwater (Peter Vaal - DELTA)
14.30 Pauze
15.00 Nieuwe ontwikkelingen membraanfiltratie (Joost Kappelhof - Kiwa)
15.30 Discussie en afsluiting
16.00 Borrel

Symposium Waterkringloopsluiting in de industrie

Koningshof in Veldhoven, donderdag13 maart.

Technotrans organiseert in samenwerking met TNO-MEP dit symposium. Zowel bij de zuivering van afval- en proceswater als bij kringloopprocessen spelen membraantechnieken een steeds belangrijker rol.
Het symposium geeft een overzicht van de laatste stand van de waterzuiverings- en hergebruiktechniek en dat vanuit diverse industrietakken: chemie, voeding, papier, olie- en gasindustrie en elektronische industrie. Info: http://www.technotrans.nl, e-mail: info@technotrans.nl

Programma:

09.00 Ontvangst, registratie deelnemers en uitreiking documentatie
09.30 Opening en toelichting op het programma door de dagvoorzitter (A.E. Jansen, TNO-MEP)
09.50 Inleiding in de membraantechnologie (B.Ph. ter Meulen, Molatech)
10.20 Waterkringloopsluiting in de chemie (L.L.M.J. Paping, DOW Global)
10.50 Gelegenheid voor vragen
11.00 Koffie- /theepauze en infomarkt
11.20 Afvalwaterzuivering met MBR-systemen bij Fuji (H. van de Berkmortel, Sehgersgroup)
11.50 Reiniging van productiewater in de olie- en gasindustrie (J.W. Assink, TNO-MEP)
12.20 Gelegenheid voor vragen
12.30 Aperitief en infomarkt en lunch
13.45 Hergebruik in de brouwerijen (P.W. van Oeveren, Heineken Technical Services)
14.15 Hergebruik proceswater d.m.v. R.O. (W. Buijs, Hatenboer Water)
14.45 Gelegenheid voor het stellen van vragen
14.55 Koffie- /theepauze en infomarkt
15.15 Case study Philips Nijmegen (H. Jansen, Philips Semiconductors)
15.45 Waterrecycling in de papierindustrie (N. Bronold, VHP Veiligheidspapier en L. van Dijk, Triaqua)
16.15 Gelegenheid voor afsluitende vragen en discussie
16.40 Afsluiting, gevolgd door drankje en infomarkt

PAON Cursus Membraantechnologie
Technologie, processen, toepassingen, praktijkvoorbeelden

25 en 26 maart 2003 in Hotel 't Kerckebosch, Zeist. Info: http://www.paon.nl
Dag 1 begint om 10.00 uur en wordt om ca 19.30 afgesloten met een diner; dag 2 begint om 9.00 uur en eindigt om 16.30 uur.

Membraantechnologie heeft zich in de afgelopen decennia ontwikkeld tot een volwaardige scheidingstechnologie. De kracht van membraantechnologie t.o.v. conventionele scheidingsprocessen ligt in het werken zonder toevoeging van schadelijke (hulp)stoffen, in een relatief lage energiebehoefte, in een goed regelbare en op te schalen procesvoering, en in een hoge efficiëntie van de processen.

Belangrijke sectoren voor de toepassing van membranen zijn de waterbehandeling (zowel drinkwater als proceswater), de voedingsmiddelenindustrie (zuivel, maar ook dranken) en de milieutechnologie (vooral afvalwater). Membraantechnologie dringt daarnaast steeds verder door in de farmaceutische industrie, metaalbewerking en galvanische industrie en in de textiel- en leerindustrie. In de (petro)chemie worden gasscheidingen al op grote schaal met membranen uitgevoerd.
Bekende technieken zijn microfiltratie, ultrafiltratie, nanofiltratie en omgekeerde osmose. In de medische sector wordt vooral dialyse toegepast. Daarnaast zijn electrodialyse en pervaporatie bekende begrippen.

Recente ontwikkelingen in de membraantechnologie richten zich op procesintensificatie: combinaties van membranen met adsorptie/ extractieprocessen en integratie van het membraanscheidingsproces in het totale productieproces.

Membraankalender

NMG contactavonden

De eerstvolgende NMG avond is op woensdag 12 maart 2003 met Hans Vrouwenvelder (KIWA Water Research) als spreker.
De andere NMG avonden in 2003 zijn op woensdag 19 juni (pervaporatie) en op donderdag 2 oktober (ervaring met waterzuiveringsinstallaties).

NMG excursie

Planning: excursie naar twee membraaninstallaties op 15 mei 2003. Maximale deelname 50 personen.
Nader bericht volgt als de plannen definitief zijn.

NMG Symposium

Gepland in het najaar van 2003. Thema: nieuwe ontwikkelingen in de membraantechnologie met praktijkvoorbeelden. Dagvoorzitter: Prof. dr. ir. M. Wessling, U. Twente.
Suggesties voor specifieke onderwerpen en/of sprekers zijn welkom.

11 maart 2003
Kiwa – Symposium, Het Waterhuis te Nieuwegein
Membraanfiltratie en proceswater, voorkomen en oplossen van membraanvervuiling
http://www.kiwa.nl

13 maart 2003
Technotrans i.s.m. TNO-MEP, NH Koningshof, Veldhoven
Waterkringloop in de industrie –het groeiend belang van membraantechnieken.
http://www.technotrans.nl, e-mail: info@technotrans.nl

18-20 maart 2003
9. Aachener Membran Kolloquium, Eurogress, Aken,
http://www.ivt.rwth-aachen.de/Amk/

25-26 maart 2003
PAON cursus, Hotel 't Kerckebosch, Zeist
Membraantechnologie -technologie, processen, toepassingen, praktijkvoorbeelden
http://www.paon.nl

4-8 mei 2003
EDS congres, Malta
Desalination and the Environment, Fresh water for all
http://www.desline.com/ of http://www.edsoc.com/

12-14 mei 2003
4th International Workshop on Modelling in Membrane Reserarch, Teltow, Duitsland
Info: K.V. Peinemann, GKSS, e-mail: Klaus-Viktor.Peinemann@gkss.de

17-21 mei 2003
NAMS 2003, Jackson Hole, USA
Info: Fred Stewart, e-mail: fsf@inel.gov

19-24 mei 2003
Achema 2003, Frankfurt
http://www.achema.de/

9-13 juni 2003
Water purification and reuse, Potsdam, Duitsland
http://www.engconfintl.org/

4-8 augustus 2003
XX EMS Summer School 2003, Membranes for gas applications, Norwegian University of Science and Technology (NTNU), Trondheim, Noorwegen
http://www.bygg.ntnu.no/ivb/EMS-2003/

7-11 september 2003
PERMEA 2003, Membrane processes in green technologies, Tatranské Matliare, Slowakije
http://sschi.chtf.stuba.sk/permea/

21-25 september 2003
ECCE-4, Granada, Spanje
4th European Congress of Chemical Engineering, “Chemical engineering, a tool for progress”
http://www.anque.es/ecce4/

21-23 oktober 2003
Filtech Europa, Düsseldorf, Duitsland
http://www.filtecheuropa.com/

REDACTIE NIEUWSBRIEF:

Wytze Meindersma
Universiteit Twente, Faculteit TNW/ST
Postbus 217, 7500 AE Enschede
E-mail: g.w.meindersma@utwente.nl
Tel: 053 489 2607

SAMENSTELLING BESTUUR NMG

LEDENADMINISTRATIE

Jan Tholen voorlopig voorzitter
Bert Jansen plv. voorzitter
Jan Hofman penningmeester/ledenadministratie
Ingo Blume lid
Wytze Meindersma lid

Jan Hofman
Velperweg 127
6824 HK Arnhem

Website: www.membranengenootschap.nl